1. Ere-inscriptie op triomfboog
Tekst (CIL 6, 920 Roma = Rome)
Ti(berio) Clau[dio Drusi f(ilio) Cai]sari Augu[sto
Germani]co Pontific[i Maxim(o) trib(unicia) potes]tat(e) XI co(n)s(uli) V
Im[p(eratore) XX[...] cens(ori) Patri Pa]triai Senatus Po[pulusque] Ro[manus q]uod reges
Brit[anniai] XI [devictos sine] ulla iactur[a in deditionem acceperit]
gentesque b[arbaras trans oceanum] primus in dici[onem populi Romani
redegerit].
Vertaling
Senaat en volk van Rome [hebben deze triomfboog opgericht] voor Tiberius Claudius, zoon van
Drusus, Caesar Augustus Germanicus, hogepriester, voor de elfde maal
bekleed met de macht van volkstribuun, voor de vijfde maal consul, voor de
zoveelentwintigste maal imperator, censor, Vader des vaderlands, omdat hij de overgave van elf Britse
koningen, verslagen zonder enige tegenslag, accepteerde, en als eerste de barbaarse stammen aan
gene zijde van de Oceaan aan het Romeinse volk onderwierp.
2. Mijlsteen
Tekst (RIB 2265 Llanfairfechan, nabij Canovium
= Caerhun)
Imp(erator) Caes(ar) Traianus Hadrianus Aug(ustus)
p(ontifex) m(aximus) tr(ibuniciae) p(otestatis) V p(ater) p(atriae) co(n)s(ul)
III. A Kanovio m(ilia) p(assuum) VIII.
Vertaling
Imperator Caesar Traianus Hadrianus Augustus,
hogepriester,
voor de vijfde maal bekleed met de macht van volkstribuun, Vader des
vaderlands, voor de derde maal consul. Acht mijl van Kanovium.
3. Bouwinscriptie
Tekst (RIB 1638 Wall sector 36b-43)
Imp(eratoris) Caes(aris) Traian(i) Hadriani Aug(usti)
leg(io) II Aug(usta) A(ulo) Platorio Nepote leg(ato) pr(o) pr(aetore).
Vertaling
Het Tweede Legioen Augusta [heeft dit bouwwerk] van keizer Caesar Trajanus Hadrianus Augustus [gebouwd],
toen Aulus Platorius Nepos gouverneur was.
4. Gedenkinscriptie op tropaeum (?)
Tekst (RIB 1051 Arbeia = South Shields)
[Divorum] omnium fil[ius imp(erator) Caesar Traianus] Hadr[ianus Augustus imposit]a necessitat[e imperii
intra fines conser]vati [div]ino pr[aecepto ... c]o(n)s(ul) II[I...] [...] diffusis [barbaris et] provinc[ia reciperata]
Britannia ad[didit limitem inter] utrumque O[ceani litus per m(ilia) p(assuum) LXXX] exercitus pr[ovinciae opus
valli fecit] sub cur[a A(uli) Platori Nepotis le(ati) Aug(usti) pr(o) pr(aetore)].
Vertaling
(met vele onzekerheden)
De zoon van alle vergoddelijkte keizers, keizer Caesar Trajanus
Hadrianus Augustus, nadat hij de goddelijke opdracht had ontvangen het
rijk af te grenzen ... driemaal consul ... [ca. 7 regels] ... nadat de barbaren verdreven waren en
de provincie Britannia heroverd, voegde hij een grens toe tussen de beide kusten van
de Oceaan over een afstand van 80 mijl. Het leger van de provincie heeft de
muur gebouwd onder leiding van Aulus Platorius Nepos, gouverneur.
5. Bouwinscriptie
Tekst (RIB 1738 Aesica = Great Chesters)
Imp(erator) Caes(ar) M(arcus) Aur(elius) Severus
Alexander P(ius) F(elix) Aug(ustus) horreum vetustate conlabsum mil(ites)
coh(ortis) II Asturum S(everianae) A(lexandrianae) a solo restituerunt
provincia(m) regente [...] Maximo leg(ato) [Aug(usti) pr(o) pr(aetore) cur(ante)]
Val(erio) Martia[le c(enturione) leg(ionis)...F]us[co II et Dextro co(n)s(ulibus)]
Vertaling
Keizer Caesar Marcus Aurelius Severus Alexander Pius Felix Augustus. De soldaten van het Tweede
Cohort
van de Asturiërs Severiana Alexandriana, hebben [deze] graanschuur, van ouderdom
ingestort, van de grond af weer opgebouwd, toen de provincie bestuurd werd door ... Maximus,
gouverneur, onder bevel van Valerius Martialis, centurion van het ... Legioen, gedurende het
consulaat van Fuscus (voor de tweede maal) en Dexter.
6. Bouwinscriptie
Tekst (RIB 1234 Habitancum = Risingham)
[Imp(eratoribus) Caes(aribus) L(ucio) Sept(imio) Severo
Pio Pertinaci Arab(ico) Adi]ab(enico) Part(h)[i]co Maxi(mo) co(n)s(uli) III et
M(arco) Aurel(io) Antonino Pio co(n)s(uli) II Aug(ustis) [et P(ublio)
Sept(imio) Getae nob(ilissimo) Caes(ari)] portam cum muris vetustate dilapsis
iussu Alfeni Senecionis v(iri) c(larissimi) co(n)s(ularis) curante Oclatinio
Advento pro(curatore) Aug(ustorum) n(ostrorum) coh(ors) I Vangio(num)
m(illiaria) eq(uitata) cum Aem(i]l(io) Salviano trib(uno) suo a solo
restit(uit)
Vertaling
Voor de keizers en caesares Lucius Septimius Severus
Pius Pertinax Arabicus Adiabenicus Parthicus Maximus, driemaal
consul, en Marcus Aurelius Antoninus Pius, tweemaal consul, Augusti, en Publius
Septimius Geta de nobelste Caesar, heeft het Eerste Cohort van de Vangiones, 1000 man
sterk en deels bereden, samen met hun eigen tribuun Aemilius Salvianus,
[deze] poort met muren, door ouderdom ingezakt, van de grond af
weer opgebouwd, op bevel van Alfenus Senecio, van senatoriale rang en consulair gouverneur,
en onder leiding van Oclatinius Adventus, procurator van de keizers.
8. Altaar
Tekst (RIB 2034 Kirksteads)
---] L(ucius) Iunius Victorinus Fl[av(ius)] Caelianus
leg(atus) Aug(usti) leg(ionis) VI Vic(tricis) P(iae) F(idelis) ob res trans
vallum prospere gestas.
Vertaling
... Lucius Victorinus Flavius Caelianus, aanvoerder van het Zesde Legioen Victrix Pia Fidelis, [plaatste dit altaar] vanwege
succesrijke krijgsdaden aan gene zijde van de muur.
9. Altaar
Tekst (RIB 725 Cataractonium = Catterick)
Deo qui vias et semitas commentus est T(itus) Irdas
s(ingularis) c(onsularis) f(ecit) v(otum) l(aetens) l(ibens) m(erito).
Q(uintus) Varius Vitalis b(ene)f(iciarius) co(n)s(ularis) aram sacram
restituit, Aproniano et Bradua co(n)s(ulibus).
Vertaling
Aan de god die de wegen en paden bedacht, heeft Titus Irdas,
een singularis consularis, een gelofte gedaan [en ingelost], met blijdschap, gaarne
en met reden.
Quintus Varius Vitalis, beneficiarius consularis, heeft het heilige altaar hersteld, tijdens
het consulaat van Apronianus en Braduas.
10. Altaar
Tekst (RIB 152 Aquae Sulis = Bath)
Locum religiosum per insolentiam erutum virtuti et
n(umini) Aug(usti) repurgatum reddidit G(aius) Severius Emeritus (c)enturio
reg(ionarius).
Vertaling
Deze heilige plek door vandalisme verwoest, heeft Gaius
Severius Emeritus, centurion met regionaal gezag, opnieuw gezuiverd en gewijd aan de deugd en de
goddelijkheid van de keizer.
11. Altaar
Tekst (RIB 1208 Habitancum = Risingham)
Dis cultoribus huiu[s] loci Iul(ius) Victor t(ribunus).
Vertaling
Julius Victor, tribuun, voor de goden die wonen op deze plek.
12. Altaar
Tekst (RIB 1778 Magnensium = Carvoran)
Fortunae Aug(ustae) pro salute L(uci) Aeli Caesaris ex visu T(itus) Fla(vius) Secundus
praef(ectus) coh(ortis) I Hamiorum Sagittar(iorum) v(otum) s(olvit) l(ibens) m(erito).
Vertaling
Aan de keizerlijke Fortuna, voor het heil van Lucius Aelius Caesar, heeft vanwege een visioen
Titus Flavius Secundus, bevelhebber van het Eerste Cohort van de Boogschutters van Hama, zijn gelofte
ingelost, gaarne en met reden.
13. Altaar
Tekst (RIB 1228 Habitancum = Risingham)
Somnio praemonitus miles hanc ponere iussit aram quae
Fabio nupta est Nymphis venerandis.
Vertaling
Gewaarschuwd in een droom heeft de soldaat aan haar die met
Fabius gehuwd is, opgedragen dit altaar te plaatsen ter verering van de nymfen.
14. Altaar
Tekst (RIB 1700 Vindolanda = Chesterholm)
Pro domu divina et Numinibus Augustorum Volcano sacrum
vicani Vindolandesses curam agente [...]o[...] v(otum) s(olverunt) l(ibentes)
[m(erito)]
Vertaling
Voor het heilig keizerhuis en voor de goddelijkheden van de keizers hebben
de inwoners van Vindolanda onder leiding van ... hun gelofte ingelost,
gaarne en
met reden, met [plaatsing
van dit altaar] gewijd aan Vulcanus.
15. Altaar
Tekst (JRS 47 (1957) 230 Veluniate = Carriden)
I(ovi) O(ptimo) M(aximo) vikani consi[s]tentes
castel[lo] Veluniate
cu[ram] agente Ael(io) Mansueto v(otum) s(olverunt) l(aeti)
l(ibentes) m(erito).
Vertaling
De omwonenden van het castellum Velunia hebben met blijdschap, gaarne en met reden
hun gelofte ingelost voor Jupiter
Optimus Maximus, onder leiding van Aelius Mansuetus.
17. Altaar
Tekst (RIB 1212 Habitancum = Risingham)
Fortunae Reduc[i] Iulius Severinus t(ribunus) explicito
balineo v(otum) s(olvit) l(ibens) m(erito).
Vertaling
Julius Severinus, tribuun, heeft zijn gelofte aan Fortuna de Thuisbrengster gaarne
en met reden ingelost, ter gelegenheid van de voltooiing van het badhuis.
19. Altaar
Tekst (RIB 653 Eboracum = York)
Mat(ribus) Af(ris) Ita(lis) Ga(llis) M(arcus) Minu(cius)
Aude(n)s mil(es) leg(ionis) VI Vic(tricis) guber(nator) leg(ionis)
VI v(otum) s(olvit) l(aetus) l(ibens) m(erito).
Vertaling
Aan de Afrikaanse, Italische en Gallische moedergodinnen
heeft Marcus Minucius Audens, soldaat van het Zesde Legioen Victrix,
en loods van het Zesde Legioen, zijn gelofte met blijdschap, gaarne en met reden
ingelost.
20. Altaar
Tekst (RIB 812 Alauna = Maryport)
Genio loci Fortun(ae) Reduci Romae Aetern(ae) et Fato Bono
G(aius) Cornelius Peregrinus trib(unus) cohor(tis) ex provincia
Maur(etania) Caesa(riensi) domo Sald[i]s d[e]c(urio) v(otum) s(olvit)
l(aetus) [l(ibens)] m(erito).
Vertaling
Aan de Genius van deze plek, aan Fortuna de Thuisbrengster, aan de Eeuwige Roma en
aan het Goede Lot, heeft Gaius Cornelius Peregrinus, tribuun van het cohort, raadslid
van zijn woonplaats Saldae in de provincie Mauretania Caesariensis, zijn gelofte ingelost,
met blijdschap, gaarne en met reden.
21. Altaar
Tekst (RIB 1129 Corstopitum = Corbridge)
Ἡρακλει
Τύριω(ι) Διόδωρα
ἀρχιέρεια = Hèraklei Turiô(i) Diodôra archiereia.
Vertaling
Voor Herakles van Tyrus [heeft] de priesteres Diodora [dit altaar geplaatst].
22. Altaar
Tekst (Britannia 7 (1976) 378f, nr.2 Londinium = Londen)
In h(onorem) d(omus) d(ivinae) M(arcus) Martian<n>ius Pulcher v(ir)
c(larissimus) leg(atus) Aug(ustorum) pro praet(ore) templ(u)m Isidis C[...]TIS
vetustate collabsum restitui praecepit.
Vertaling
Ter ere van het heilig keizerhuis heeft Marcus Martianius Pulcher, vir
clarissimus, gouverneur, de tempel van Isis ... door ouderdom ingezakt doen
herbouwen.
23. Graffito op kruik
Tekst (RIB 2503.1273 Londinium = Londen)
Ad fanum Isidis.
Vertaling
Bij de Isis-tempel.
24. Altaar
Tekst (RIB 1545 Brocolitia = Carrawburgh)
D(eo) In(victo) M(ithrae) s(acrum) Aul(us) Cluentius Habitus pra(e)f(ectus) coh(ortis) I Batavorum
domu Ultin(i)a Colon(ia) Sept(imia) Aur(elia) L(arino) v(otum) s(olvit) l(ibens) m(erito).
Vertaling
Gewijd aan de onoverwinnelijke god Mithras. Aulus Cluentius Habitus, bevelhebber van het Eerste Cohort van de
Bataven, van de civitas van de Voltini, uit de colonia Septimia Aurelia Larinum, heeft zijn gelofte
ingelost, gaarne en met reden.
25. Altaar
Tekst (RIB 1594 Vercovicium = Housesteads)
Deo Marti et duabus Alaisiagis et N(umini) Aug(usti)
Ger(mani) cives Tuihanti cunei Frisiorum Ver(covicianorum) Se(ve)r(iani) Alexandriani votum solverunt libent(es) m(erito).
Vertaling
Aan de god Mars en de twee Alaisiagae en de goddelijkheid van de keizer hebben de Germanen uit de civitas Twente, in
de Cuneus Severianus Alexandrianus der Friezen te Vercovicium, hun gelofte ingelost,
gaarne en met reden.
26. Altaar
Tekst (RIB 1593 Vercovicium = Housesteads)
Deo Marti Thincso et duabus Alaisiagis Bede et
Fimmilene et N(umini Aug(usti) Germ(ani) cives Tuihanti v(otum) s(olverunt)
l(ibentes) m(erito).
Vertaling
Aan de god Mars Thincsus en de twee Alaisiagae Beda en Fimmilena en de goddelijkheid van de keizer
hebben de Germanen uit de civitas Twente hun gelofte ingelost, gaarne en
met reden.
27. Altaar
Tekst (RIB 1576 Vercovicium = Housesteads)
Deabus Alaisiagis Baudihillie et Friagabi et N(umini) Aug(usti) n(umerus) Hnaudifridi v(otum) s(olvit)
l(ibens) m(erito).
Vertaling
Aan de twee Alaisiagae Baudihillia en Friagabis en de goddelijkheid van de keizer heeft het onderdeel van
Hnaudifridus zijn gelofte ingelost, gaarne en met reden.
28. Wijreliëf
Tekst (RIB 1534 Brocolitia = Carrawburgh)
Deae Covventinae T(itus) D(...) Cosconianus pr(aefectus) coh(ortis) I Bat(avorum) l(ibens) m(erito).
Vertaling
Aan de godin Coventina heeft Titus D..., bevelhebber van het Eerste Cohort van de
Bataven, zijn gelofte
ingelost, gaarne en met reden.
29. Altaar
Tekst (RIB 897 Olerica = Old Carlisle)
I(ovi) O(ptimo) M(aximo) pro salu[te] imperatoris
M(arci) Antoni Gordiani P(ii) [F(elicis)] Invicti Aug(usti) et Sab[in]inae
Furiae Tranquil(lin)ae coniugi eius totaque domu divin(a) eorum ala Aug(usta)
Gordia(na) ob virtutem appellata posuit cui praest Aemilius Crispinus
pref(ectus) eq(uitum) natus in pro(vincia) Africa de Tusdro sub cur(a) Nonii
Philippi leg(ati) Aug(usti) pro pre[to(re)] [At]tico et Praetextato
co(n)s(ulibus).
Vertaling
Voor Jupiter Optimus Maximus, voor het welzijn van de keizer Marcus Antonius Gordianus Pius Felix Invictus Augustus
en diens echtgenote Sabinia Furia Tranquillina en hun hele heilige huis, heeft de Ala Augusta Gordiana, vanwege hun
moed zo geheten, [dit altaar] geplaatst, onder leiding van Aemilius Crispinus, bevelhebber van de
cavalerie, geboren
in de provincie Africa in Tusdrus, onder de verantwoordelijkheid van Nonius Philippus gouverneur, tijdens het consulaat
van Atticus en Praetextatus.
30. Zilveren plaquette
Tekst (RIB 215 Stony Stratford)
Deo Iovi et Volca(no) Vassinus cum vellint me consacratum conservare promissi denarios sex pro voto soluto p(ecuniam) dedi.
Vertaling
Aan de god Jupiter en Vulcanus heb ik, Vassinus, zes denarii beloofd als ze mij, de aan hun toegewijde, behouden wilden
laten terugkeren; ter inlossing van mijn gelofte heb ik het geld betaald.
31. Grafsteen
Tekst (RIB 544 Deva = Chester)
---] opt[i]onis ad spem ordinis c(enturia) Lucili
Ingenui, qui naufragio perit s(itus) e(st).
Vertaling
... een onderofficier met uitzicht op het centurionaat, van de centurie van Lucilius Ingenuus,
die bij een scheepsramp is omgekomen. Hij ligt [hier?].
32.
Grafsteen
Tekst (RIB 1177 Corstopitum = Corbridge)
D(is) M(anibus). Miles leg(ionis) II [Aug(ustae) ---].
Vertaling
Aan de geesten der gestorvenen. Een soldaat van het Tweede Legioen Augusta ...
33.
Grafsteen
Tekst (RIB 481 Deva = Chester)
---]inus eque[s leg(ionis)] II Ad(iutricis) P(iae)
F(idelis) c(enturia) Petroni Fidi stipendiorum {I}XI annorum XXV hic
sepul(tu)s est.
Vertaling
...inus, ruiter van het Tweede Legioen Adiutrix Pia Fidelis, van
de centurie van Petronius Fidus, 25 jaar oud, ligt hier begraven, na 11 jaar
dienst.
34.
Grafsteen
Tekst (RIB 1172 Corstopitum = Corbridge)
D(is) M(anibus). Flavinus eq(ues) alae Petr(ianae)
signifer tur(ma) Candidi an(norum) XXV stip(endiorum) VII (h)ic s(itus est).
Vertaling
Aan de geesten der gestorvenen. Flavinus, ruiter van de Ala Petriana, vaandeldrager
van de turma van Candidus, 25 jaar oud, met 7 dienstjaren, ligt hier.
35. Grafsteen
Tekst (RIB 200 Camulodunum = Colchester)
M(arcus) Favoni(us) M(arci) f(ilius) Pol(lia tribu) Facilis c(enturio) leg(ionis)
XX Verecundus et Novicius lib(erti) posuerunt hic situs est.
Vertaling
Marcus Favonius Facilis, zoon van Marcus, uit de tribus Pollia,
centurion van het Twintigste Legioen, ligt hier. Verecundus en Novicius, zijn
vrijgelatenen, hebben dit [grafmonument] opgericht.
36. Grafsteen
Tekst (RIB 201 Camulodunum = Colchester)
Longinus Sdapeze Matygi f(ilius) duplicarius ala prima Tracum pago Sardi(ca) anno(rum)
XL aeror(um) XV heredes exs testam(ento) [f(aciendum)] c(uraverunt) h(ic) s(itus) e(st).
Vertaling
Longinus Sdapeze, zoon van Matygus, duplicarius van de Eerste Ala van de Thraciërs,
uit het district Sardica, 40 jaar oud, met 15 dienstjaren, ligt hier.
Zijn erfgenamen hebben [dit grafmonument] geplaatst op grond
van zijn laatste wilsbeschikking.
37. Grafsteen
Tekst (RIB 292 Viroconium Cornoviorum = Wroxeter)
[T(itus) F]laminius T(iti filius) Pol(lia tribu)
Fa[v(entia)] [an]norum XXXXV stip(endiorum) XXII mil(es) leg(ionis) [XII]II
Gem(inae) militavi a(t)q(ue) nunc hic s[u]m. [Hoc] legite et felices vita plus
min[us] e[ste]: [d]i uva vini et aqua prohibent, ubi Ta[r]tar(a) aditis;
vivite, dum si[dus] vitae dat tempus, honeste.
Vertaling
Titus Flaminius, zoon van Titus, van de tribus Pollia, uit Faventia, 45 jaar
oud, met 22 dienstjaren, soldaat van het Vierentwintigste Legioen Gemina. Ik
ben soldaat geweest en nu lig ik hier. Lees dit en wees meer of minder
gelukkig in je leven. De goden houden je af van de wijndruif en het water,
wanneer je de onderwereld bent binnengegaan. Leef eerzaam, zolang de
levensster je tijd van leven geeft.
38. Grafsteen
Tekst (RIB 363 Isca = Caerleon)
[D(is) M(anibus)] Iul(ius) Valens vet(eranus)
leg(ionis) II Aug(ustae) vixit annis C. Iul(ia) Secundina coniunx et Iul(ius)
Martinus filius f(aciendum) c(uraverunt).
Vertaling
Aan de geesten der gestorvenen. Julius Valens, veteraan van het Tweede Legioen Augusta heeft honderd jaar geleefd.
Julia Secundina, zijn vrouw, en Julius Martinus, zijn zoon, hebben [deze steen] laten maken.
39.
Grafsteen
Tekst (RIB 373 Isca = Caerleon)
D(is) M(anibus) et memoriae Iuliae Secundinae matri
piissime vixit annos LXXV G(aius) Iul(ius) Martinus fil(ius) f(aciendum)
c(uravit).
Vertaling
Aan de geesten der gestorvenen, en ter nagedachtenis aan Julia Secundina, zijn excellente moeder,
[die] 75 jaar is geworden, heeft Gaius Julius Martinus, haar zoon, [deze steen] laten maken.
40.
Grafsteen
Tekst (RIB 1065 Arbeia = South Shields)
D(is) M(anibus). Regina liberta et coniuge Barates
Palmyrenus natione Catvallauna an(norum) XXX. RGYN' BT HRY BR'T' HBL
Vertaling
Aan de geesten der gestorvenen. Barates de Palmyrener, voor Regina, zijn vrijgelatene en
echtgenote, een Catuvellaunische van dertig jaren. Regina vrijgelatene van
Barates, ach en wee.
41.
Grafsteen
Tekst (RIB 1171 Coria = Corbridge)
[D(is)] M(anibus), [Ba]rathes Palmorenus
vexil(l)a(rius) vixit an(n)os LXVIII.
Vertaling
Aan de geesten der gestorvenen. Barates de Palmyrener, vlaggenmaker, leefde 68 jaar.
42.
Grafsteen
Tekst (RIB 1828 Magnis = Carvoran)
D(is) M(anibus). Aur(eliae) T(iti) f(iliae) Aiae d(omo)
Salonas Aur(elius) Marcus c(enturia) Obseq(uentis) coniugi sanctissimae quae
vixit annis XXXIII sine ulla macula.
Vertaling
Aan de geesten der gestorvenen. Aurelius Marcus, van de centurie van Obsequens, [plaatste dezse steen] voor
Aurelia Aia, dochter van Titus, afkomstig uit Salonae, zijn allerkeurigste vrouw, die 33 jaar leefde
zonder enige blaam.
43.
Grafsteen
Tekst (RIB 684 Eboracum = York)
[D(is)] M(anibus). Corellia Optata an(norum) XIII.
Secreti Manes qui regna Acherusia Ditis incolitis, quos parva petunt post
lumina vite exiguus cinis et simulacrum corpo(r)is umbra. Insontis gnate
genitor spe captus iniqua supremum hunc nate miserandus defleo finem.
Q(uintus) Core(llius) Fortis pat(er) f(aciendum) c(uravit).
Vertaling
Aan de geesten der gestorvenen. Corellia Optata, 13 jaar. Geheime geesten, jullie die het Acherusische rijk van
Hades bewonen, en waar het handje as en de schim van het lichaam naar zoeken gaan, na het korte levenslicht;
ik, de vader van een onschuldige dochter, meelijwekkend slachtoffer van valse hoop, beween haar finale eind.
Quintus Corellius Fortis, de vader, liet [dit monument] maken.
44.
Grafsteen
Tekst (RIB 690 Eboracum = York)
D(is) M(anibus). Simpliciae Florentin(a)e anim(a)e
inocentissim(a)e qu(a)e vixit menses decem Felicius Simplex pater fecit
leg(ionis) VI V(ictricis).
Vertaling
Aan de geesten der gestorvenen. Voor Simplicia Florentina, een alleronschuldigste geest die 10 maanden leefde, heeft
haar vader Felicius Simplex, van het Zesde Legioen Victrix, [dit monument] gemaakt.
45.
Grafsteen
Tekst (RIB 1182 Coria = Corbridge)
Iulia Materna an(norum) VI Iul(ius) Marcellinus filiae carissimae
Vertaling
Julia Materna, zes jaar oud. Julius Marcellinus voor zijn allerliefste dochtertje.
46.
Mozaïekvloer
Tekst (RIB 2448.3 Lydney Park)
D(eo) M(arti) N(odenti) T(itus) Flavius Senilis pr(aepositus)
rel(igionis) ex stipibus pos<s>uit o[pitu]lante Victorino
interp(r)[e]tiante.
Vertaling
Titus Flavius Senilis, hoofd van de cultus, liet voor de god Mars Nodens dit
[mozaïek] leggen, [bekostigd] uit de offergelden, met de assistentie van
Victorinus, droomuitlegger.
47. Wandpaneel
Tekst (RIB 1791 Magnis = Carvoran)
Imminet Leoni Virgo caelesti situ
spicificera iusti inventrix urbium conditrix
ex quis muneribus nosse contigit deos:
ergo eadem mater divum Pax Virtus Ceres
dea Syria lance vitam et iura pensitans.
In caelo visum Syria sidus edidit
Libyae colendum: inde cuncti didicimus.
Ita intellexit numine inductus tuo
Marcus Caecilius Donatianus militans
tribunus in praefecto dono principis
Vertaling
De Maagd in haar hemelse sfeer rijdt op de Leeuw, draagster van de korenaar,
bedenkster van het recht, stichtster van steden, dankzij wiens goede gaven
het [ons] gegeven is de goden te kennen: en daarom is zij de moeder van de goden,
Pax, Virtus, Ceres, de Dea Syria, het leven en de wetten wegend in haar weegschaal.
Syrië heeft de ster die aan de hemel is gezien, naar Libië gestuurd,
om daar aanbeden te worden,
en langs die weg hebben wij allen kennis verkregen. Zo heeft begrepen, geleid door uw
goddelijkheid, Marcus Caecilius Donatianus, dienst doende als tribuun op de post van
prefect als gift van de keizer.
48.
Mozaïekvloer
Tekst (RIB 2448.6 Lullingstone)
Invida si ta[uri] vidisset luno natatus
Iustius Aeolias isset adusque domos.
Vertaling
Als de afgunstige Juno de stier had zien zwemmen,
Dan was zij met meer recht naar Aiolos’ huis gegaan.
49. Graffito op wand van steengroeve
Tekst (RIB 1954 Lodge Crag Quarry, ten zuiden van milecastle 51)
Aurea per caelum volitat Victoria pennis.
Vertaling
De gouden Victoria vliegt met haar vleugels door de lucht.
50.
Opschrift op voetstuk van beeldengroep
Tekst (RIB
1 Londinium = Londen)
Hominibus Bagis Bitam.
Vertaling
Leven voor de dolende mensen.
51. Graffito op stuk wandpleister
Tekst (RIB 2447.1a Alresford Villa)
cacass.
Vertaling
Jij schijt.
52.
Graffito op terracotta tegel
Tekst (RIB 2491.147 Londinium = Londen)
Austalis di(e)bus xiii vagatur sib(i) cotidim.
Vertaling
Austalis zwerft al 13 dagen elke dag in zijn uppie
rond.
53.
Graffito op holle baksteen
Tekst (RIB 2491.3 Ratae = Leicester)
Primus fecit LX.
Vertaling
Primus heeft er 60 gemaakt.
54.
Graffito op terracotta tegel
Tekst (RIB 2491.159 Calleva Atrebatum = Silchester)
satis.
Vertaling
Genoeg [mogelijk in de betekenis van: we benne ’t zat / we hebben het
gehad].
55. Graffito op hals van amfoor
Tekst (RIB 2492.11 Deva = Chester)
cod(ae) ting(tae) ve(tus) penuar(ium) [...]OL.
Vertaling
Op smaak gebrachte en gerijpte vissenstaartensaus, consumptieartikel ...
56. Graffito op scherf omgebouwd tot hanger
Tekst (RIB 2501.586 Ratae Coritanorum = Leicester)
Verecunda ludia Lucius gladiator.
Vertaling
Verecunda de danseres [gaat met] Lucius de gladiator.
57. Graffito op terracotta tegel
Tekst (RIB 2491.148 Calleva Atrebatum = Silchester)
Pertacus perfidus Campester Lucilianus
Campanus conticuere omnes.
Vertaling
Pertacus de onbetrouwbare, Campester, Lucilianus, Campanus, allen zwegen stil.
58. Graffito op terracotta tegel
Tekst (RIB 2491.146 Vinovia = Binchester)
Armea me docuit recte (ti)bi dicere cunctis.
Vertaling
Armea heeft mij geleerd “nee, dank u” te
zeggen tegen iedereen [= alle andere vrouwen?].
59. Loden vloektablet
Tekst (The Uley Shrines Tablet 2 Uley)
Commonitorium deo Mercurio a Saturnina muliere de
lintiamine quod amisit ut ille qui ho[c] circumvenit non ante laxetur nissi
quand[o] res s(upra)dictas ad fanum s(upra)d[ic]tum attul[e]rit si vir si [m]ulier si servus
s[i] liber deo s(upra)dicto tertiam partem [d]onat ita ut exsigat istas res
quae s(upra)s(crip)ta sunt ACA quae per(didi)t deo Silvano tertia pars donatur
ut ita hoc exsigat si vir si femina si s[erv]us si liber ...at.
Vertaling
Memo aan de God Mercurius van de vrouw Saturnina vanwege het
linnengoed dat zij kwijt is. [Ze vraagt] dat hij die het achterover heeft gedrukt niet
eerder rust mag vinden dan wanneer hij bovengenoemde spullen naar bovengenoemd
heiligdom heeft teruggebracht, of het een man is, een vrouw, een slaaf of een
vrije. Zij geeft een derde deel aan de voornoemde god op voorwaarde dat hij de
bovenbeschreven spullen opeist. Een derde deel ... wat zij kwijt is geraakt
wordt aan de god Silvanus gegeven op voorwaarde dat hij het opeist, of het
nu een man of vrouw, slaaf of vrije is ...
60. Loden vloektablet
Tekst (The Uley Shrines Tablet 4 Uley)
Biccus dat Mercurio quidquid pe(r)d(id)it si vir si mascel ne meiat, ne
cacet ne loquatur ne dormiat n[e] vigilet nec s[al]utem nec sanitatem ness[i] in
templo Mercurii pertulerit ne co(n)scientiam de perferat ness[i] me intercedente.
Vertaling
Biccus geeft aan Mercurius wat hij kwijt is geraakt,
[opdat de dief], of het nu een man is of een mannelijk persoon, niet kan
urineren, niet kan poepen, niet kan spreken, niet kan slapen, niet kan waken, en
geen welzijn of gezondheid [mag genieten] totdat hij [het gestolene] naar de
tempel van Mercurius brengt, en zich [er] niet van bewust mag worden, tenzij
door mijn ingrijpen.
61. Loden vloektablet
Tekst (RIB 306 Lydney Park)
Devo Nodenti. Silvianus anilum perdedit; demediam
partem donavit Nodenti; inter quibus nomen Seniciani nollis petmittas
sanitatem donec perfera(t) usque templum [No]dentis.
Vertaling
Aan de god Nodens. Silvianus heeft een ring verloren. Hij heeft
de helft aan Nodens geschonken. Onthoud aan de dragers van de naam Senicianus
gezondheid totdat [de dader het gestolene] heeft teruggebracht naar de tempel
van Nodens.
62. Loden vloektablet
Tekst (Britannia 4 (1973) 325 Old Harlow)
Dio M(ercurio) dono ti(bi) negotium Et{t}ern(a)e et
ipsam nec sit i(n)vidi(a) me(i) Timotneo sangui[n]e suo / dono tibi Mercurius
aliam negotium...
Vertaling
Aan de god Mercurius. Ik geef aan u de zaak Aeterna en haarzelf, en moge Timotneus
niet jaloers op mij zijn, op [straffe van] zijn bloed. Ik geef u, O Mercurius,
nog een andere zaak ...
63. Loden vloektablet
Tekst (Tab. Sulis 4 Aquae Sulis = Bath)
[i]uqihimmaibliutiualo
[i]nicistauqilcmocauqa
[.]lleat[...]miuqmaetiua
[---]anniuleusuerepu
s]xesunaireusunireu
essilatsugasunaiti
mocsunainimsutac
[a]llinamreganiuoi
=
qu[i] mihi Vilbiam in[v]olavit sic liquat com[o](do) aqua ... qui
eam [invol]avit ... Veluinna Ex[s]upereus Verianus Severinus A(u)gustalis
Comitianus Minianus Catus Germanill[a] Iovina.
Vertaling
Moge degene die mij mijn Vilbia heeft ontstolen vloeibaar worden als
water. ... die haar gestolen heeft ... Velvinna, Exsupereus,
Verianus, Augustalis, Comitianus, Minianus, Catus, Germanilla, Iovina.
64. Loden vloektablet
Tekst (Tab. Sulis 10 Aquae Sulis = Bath)
Docilianus Bruceri deae sanctissim(a)e Suli devoveo eum [q]ui caracellam meam
involaverit si vir si femina si servus si liber ut ...um dea Sulis Maximo letum
[a]digat nec ei somnum permittat nec natos nec nascentes do[ne]c caracallam meam
ad templum su numinis per[t]ulerit.
Vertaling
Docilianus zoon van Brucerus, aan de heiligste godin
Sulis. Ik vervloek hem die mijn mantel heeft gestolen, of het een man, vrouw,
vrije of slaaf is, dat de godin Sulis Maximus de dood aandoet ... en hem geen
slaap of kinderen toestaat, nu en in de toekomst, totdat hij de mantel heeft
teruggebracht naar de tempel van haar goddelijkheid.
65. Loden vloektablet
Tekst (RIB 7 Londinium = Londen)
Tretia(m) Maria(m) defico et illeus vita(m) et me(n)tem
et memoriam (e)t iocinera pulmones interm<x>ix<i>ta fata cogitata memoriam sci
no(n) possitt loqui (quae) sicreta si(n)t neque SINITAMERE possit neque
[.....] CLVDO...
Vertaling
Ik vervloek Tretia Maria en haar leven, en geest en geheugen
en ingewanden en longen, dooreengegooid haar woorden gedachten en geheugen, zodat zij niet meer kan zeggen wat geheim is, en
niet meer kan ... en ook niet ...
66. Loden vloektablet
Tekst (RIB 6 Londinium = Londen)
T(itus) Egnatius Tyranus deficus est et P(ublius)
Cicereius Felix defictus e(s)t
T(itus) Egnatius Tyranus defictus est et P(ublius)
Cicereius Felix.
Vertaling
Titus Egnatius Tyranus is vervloekt en Publius Cicereius Felix
is vervloekt
Titus Egnatius Tyranus is vervloekt en Publius Cicereius Felix.
67. Loden vloektablet
Tekst (Tab. Sulis 98 Aquae Sulis = Bath)
seu gen(tili)s seu ch(r)istianus quaecumque utrum vir [u]trum mulier utrum
puer utrum puella utrum s[e]rvus utrum liber mihi Annia[n]o ma<n>tutene de
bursa mea s(e)x argente[o]s furaverit tu d[o]mina dea ab ipso perexi[g]e[.. eo]s
si mihi per [f]raudem aliquam inDEPREG[.]STUM dederit nec sic ipsi dona sed ut
sanguinem suum (r)eputes qui mihi hoc inrogavit. Postum[inu]s Pisso Locinna
[A]launa Materna Gunsula C[an]didina Euticius Peregrinus --- Latinus Senicianus
Avitianus Victor Sco[ti]us Aessicunia Paltucca Calliopis Celerianus.
Vertaling
Wie dan ook, heiden of christen, man of vrouw, jongen
of meisje, slaaf of vrij, van mij Annianus, zoon van Matutina [?], zes zilveren
munten uit mijn beurs heeft gestolen, u, meesteres godin, moet [ze] van hem
terugvorderen. Als hij door enig bedrog mij ... heeft gegeven, geef het dan niet
zo aan hem, maar reken [het als] het bloed van hem die dit over mij heeft
afgeroepen. Postuminus, Pisso, Locinna, Alauna, Materna, Gunsula, Candidina,
Euticius, Peregrinus, Latinus, Senicianus, Avitianus, Victor, Scotius,
Aessicunia Paltucca, Calliopis, Celerianus.
68. Houten schrijftafeltje
Tekst (RIB 2443.7 Londinium = Londen)
Londinio ...
Rufus Callisuni salutem Epillico et omnibus contubernalibus
certiores vos esse credo me recte valere si vos indicem [f]ecistis rogo
mittite omnia diligenter cura agas ut illam puellam ad nummum redigas [---
Vertaling
Te Londen. Aan ... Rufus zoon van Callisunus doet groeten Epillicus en
alle maatjes. Ik geloof dat jullie wel weten dat het mij goed gaat. Als jullie
de lijst hebben gemaakt, stuur alles dan, zo vraag ik, netjes op. Draag er
zorg voor dat jullie dat meisje te gelde maken ...
69. Houten schrijftafeltje
Tekst (Britannia 34 (2003) 41-51 Londinium = Londen)
Vegetus Montanni imperatoris Aug(usti) ser(vi)
Iucundiani vic(arius) emit mancipioque accepit puellam Fortunatam sive quo
alio nomine est, natione Diablintem, de Albiciano LEG[…] (denariis)
sescentis ea(m)que puella(m)que de qua agitur sanam traditam esse, erronem
fugitivam non esse praestari quod si qu[i]s eam puellam de qua agitur
par[tem]ve quam [evicerit] cera quam p[er geni]um [imperatoris] Caesaris
scr[ipsit iura]vitque […]ARIS.
Vertaling
Vegetus, slaaf-assistent van Montannus, slaaf van de keizer en eerder van
Jucundus, heeft gekocht en verworven door eigendomsoverdracht het meisje
Fortunata of hoe ze ook genoemd mag worden, van afkomst een Diablintische, van
Albicianus ... voor 600 denarii, en dat het meisje in kwestie is overgedragen in
goede gezondheid en met de garantie dat zij niet zal loslopen of weglopen, en
dat wanneer iemand aanspraak maakt op het meisje in kwestie, of op een aandeel
in haar ... heeft hij geschreven in het tablet en gezworen bij de genius van de
Imperator Caesar ...
70. Brief op spaan
Tekst (Tab.
Vindol. 346 Vindolanda
= Chesterholm)
---]ram tibi paria udon[um] ... ab Sattua solearum
[paria] duo et subligariorum [paria] duo, solearum paria du[o]
---]um saluta... [---]ndem Elpidem Iu[---]enum Tetricum et omn[es] [c]ontibernales, cum quibus [o]pto felicissimus vivas
Vertaling
... aan jou ... paar sokken, van Sattua twee paar
sandalen en twee stel ondergoed, en twee paar sandalen ... [doen de] groeten
... aan ...ndes, Elpis, Jul..., ...enus, Tetricus en al je slaapjes, met wie ik hoop dat je een
heel gelukkig leven hebt.
71. Brief op spaan
Tekst (Tab.
Vindol. 164 Vindolanda
= Chesterholm)
...nenu...n Brittones nimium multi equites gladis non utuntur equites nec
residunt Brittunculi ut iaculos mittant.
Vertaling
... de Britten zijn onbeschermd door een wapenrusting.
Er is veel cavalerie. De cavalerie gebruikt geen zwaarden en de Britjes
stijgen niet te paard om hun speren te werpen.
72. Brief op spaan
Tekst (Tab.
Vindol. 174 Vindolanda
= Chesterholm)
r[ogo] dig[num] me habeas cui des commeatum Ulucio.
Vertaling
Ik verzoek dat u mij waardig acht om mij verlof
te geven te Ulucium.
73. Brief op spaan
Tekst (Tab.
Vindol. 127 Vindolanda
= Chesterholm)
---] Iu[--- renunti]um chortis viiii [Batavor]um omnes ad loca [q(ui) videb]unt
et inpedimenta r[---] [--- renu]ntiaverunt options [et] curatores [detul]it
Verecundus optio [---
Vertaling
[datum] Rapport van het Negende Cohort van de Bataven.
Allen zijn op hun post en ze zullen ook toezien op de bagage [---]. De optiones
en curatores hebben het rapport opgesteld. Verecundus de optio
heeft het afgeleverd.
74. Brief op spaan
Tekst (Tab.
Vindol. 291 Vindolanda
= Chesterholm)
Sulpiciae Lepidinae Cerialis a S[e]vera. Cl(audia) Severa Lepidinae [suae
sa]l[u]tem iii Idus Septembr[e]s soror ad diem sollemnem natalem meum rogo
libenter facias ut venias as nos iucundiorem mihi [diem] interventu tuo factura
si [---] Cerial[em t]uum saluta Aelius meus et filiolus salutant sperabo te
soror vale soror anima mea ita valeam karissima et have.
Vertaling
Aan Sulpicia Lepidina, [echtgenote] van Cerialis,
afzender Severa. Claudia Severa groet haar Lepidina. Ik nodig je van harte uit
op de derde dag vóór de Iden van September, zuster, op de dag waarop
ik mijn verjaardag vier, kom alsjeblieft naar ons toe, zodat je die dag nog
vreugdevoller maakt voor me door je komst ... doe mijn groeten aan je Cerialis.
Mijn Aelius en mijn zoontje laten ook groeten. Ik kijk uit naar je komst,
zuster. Vaarwel mijn zuster, mijn dierbaarste ziel, mits het me goed gaat tot
ziens!
75.
Stempel
Tekst (RIB 2446.3 Magnis = Kenchester)
T(iti) Vindac(i)
Ariovisti anicet(um).
Vertaling
Titus Vindacius Ariovistus’ onfeilbare zalf.
76.
Stempel
Tekst (RIB 2446.4 Corinium = Cirencester)
Attici
collyr(um) turinum ad omnes dolores ex ovo fecit.
Vertaling
Atticus’ wierookzalf tegen alle pijnen, aanmaken met ei.
77.
Stempel
Tekst (RIB 2446.7 onbekende herkomst)
M(arci)
Vitel(li) Cres(centi) stact(um) ad clar(itatem).
Vertaling
Marcus Vitellius Crescens’ druppels voor een heldere blik.
78. Loodbaar
Tekst (RIB 2404.1 Wookey Hole)
Ti(berius) Claud(ius) Caesar Aug(ustus) p(ontifex) m(aximus) tr(ibuniciae) p(otestatis) VIIII imp(erator) XVI de Britan(nicis)..
Vertaling
Tiberius Claudius Caesar Augustus, opperpriester, voor de negende maal met de bevoegdheid van volkstribuun, voor de zestiende
maal imperator. Uit de Britse mijnen.
79. Loodbaar
Tekst (RIB 2404.3 Bossington)
Neronis Aug(usti) ex K(alendis) Ian(uariis) quartum co(n)s(ulis)
Brit(annicum) / [e]x K(alendis) Iul(iis) p(ontificis) m(aximi) co(n)s(ulis) ex
argent(ariis) G(ai) N[i]pi Asca[ni] XXX.
Vertaling
Brits lood [eigendom] van keizer Nero, vanaf 1 januari in zijn vierde consulaat,
vanaf 1 juli opperpriester, consul, uit de zilvermijnen. [Onder toezicht van]
Gaius Nipius Ascanius. 30.
80. Altaar
Tekst (Stuart-Bogaers A3 Colijnsplaat)
Deae N[e]halenniae ob merces recte conservatas M(arcus) Secund(inius) Silvanus negotiator cretariu[s] Britannicianu[s]
v(otum) s(olvit) l(ibens) m(erito).
Vertaling
Voor de godin Nehalennia heeft Marcus Secundinius Silvanus, aardewerkhandelaar
op Britannia, vanwege het behoud van zijn koopwaar, zijn gelofte ingelost, gaarne
en met reden.
81. Altaar
Tekst (Stuart-Bogaers A6 Colijnsplaat)
Deae Nehalenniae Placidus Viduci fil(ius) cives Veliocassinnius negotiat(or)
Britann(icianus)
v(otum) s(olvit) l(ibens) m(erito).
Vertaling
Voor de godin Nehalennia heeft Placidus zoon van Viducius, uit de civitas
der Veliocasses, handelaar
op Britannia, zijn gelofte ingelost, gaarne en met reden.
82. Altaar
Tekst (Stuart-Bogaers A11 Colijnsplaat)
Deae Nehalenniae C(aius) Aurelius Verus negotiator Britannicianus ex voto l(ibens) m(erito).
Vertaling
Voor de godin Nehalennia heeft Gaius Aurelius Verus, handelaar
op Britannia, op grond van zijn gelofte [dit altaar geplaatst], gaarne en
met reden.
83. Altaar
Tekst (Stuart-Bogaers A9 Colijnsplaat)
De[ae] Nehalenni[ae] [.] Val(erius) Mar[...] negot(iator) Can[tianus] [et]
Geserecan[us] ob merces bene c[ons(ervatas) l(ibens) m(erito)].
Vertaling
Voor de godin Nehalennia heeft ... Valerius Mar... handelaar tussen Kent
en Boulogne, vanwege het behoud van zijn koopwaar, [dit altaar geplaatst], gaarne
en met reden.
84. Altaar
Tekst (Stuart-Bogaers B10 Colijnsplaat)
Deae Nehalenniae P(ublius) Arisenius Marius libertus P(ubli) Ariseni V[...]hi negotiatoris
Britanniciani ob merces bene cons[e]rvata[s v(otum) s(olvit)] l(ibens) m(erito).
Vertaling
Voor de godin Nehalennia heeft Publius Arisenius Marius, vrijgelatene
van Publius Arisenius zoon van V...hus, handelaar
op Britannia, vanwege het behoud van zijn koopwaar, zijn gelofte ingelost, gaarne
en met reden.
85.
Wij-inscriptie
Tekst (Bogaers, Foreign affairs Eboracum = York)
[I(ovi) O(ptimo) M(aximo) A(eterno) D(olicheno)] et Genio Loci [et n(uminibus)
Au]g(ustorum) L(ucius) Viducius [L(uci) f(ilius) Pla]cidus domo [civit(ate)]
Veliocas[s]ium [pr(ovinciae) Lug(dunensis) n]egotiator [Brit(annicianus) a]rcum
et ianum [d(ono) d(edit) l(oco) d(ato)] d(ecreto) [d(ecurionum)] Grato et
[Seleuco co(n)s(ulibus)].
Vertaling
Voor Jupiter Optimus Maximus Aeternus van Doliche en de god van deze plek en
voor de goddelijkheden van de keizers heeft Lucius Viducius Placidus, zoon van
Lucius, uit de civitas van de Veliocasses in de provincie Gallia Lugdunensis,
handelaar op Britannia, deze boog en gewelfgang gegeven, de bouwplaats
beschikbaar gesteld door decreet van de raadsleden [van Eboracum], tijdens het
consulaat van Gratus en Seleucus.
86.
Wij-inscriptie
Tekst (CIL 13, 8164a Colonia Agrippinensis = Keulen)
Apollini C(aius) Aurelius C(ai) l(ibertus) Verus negotiator Britannicianus
moritex d(ono) d(edit) l(oco) d(ato) d(ecreto) d(ecurionum).
Vertaling
Voor Apollo heeft Gaius Aurelius Verus, vrijgelatene van Gaius,
handelaar op Britannia en schipper, [dit] geschonken, de bouwplaats
beschikbaar gesteld door decreet van de raadsleden [van Colonia Agrippinensis].
87.
Wij-inscriptie
Tekst (BES Newsletter n.s. 8 (Autumn 2002) 10-12 Londinium =
Londen)
Num(inibus) Aug(ustorum) Deo Marti Camulo Tiberinius Celerianus c(ivis)
Bell(ovacus) moritix Londiniensium [pr]imus [---
Vertaling
Voor de goddelijkheden van de keizers en de god Mars Camulus heeft Tiberinius
Celerianus, uit de civitas van de Bellovaci, schipper op Londinium ...