Doelstelling: vaardigheden
Wie in staat wil zijn zelfstandig een onderzoek uit te voeren dat voldoet aan de voorwaarden die aan een wetenschappelijk onderzoek gesteld worden, dienst naast kennis en inzicht een aantal vaardigheden te verwerven. Indien u over die vaardigheden beschikt, dan kunt  u een onderzoek opzetten, uitvoeren, en  van de resultaten in enigerlei vorm verslag doen. We kunnen de noodzakelijke vaardigheden als volgt specificeren:

• Zelfstandig vakwetenschappelijke literatuur en historische bronnen kunnen selecteren en verzamelen met behulp van traditionele en moderne technieken.
• Zelfstandig vakwetenschappelijke literatuur kunnen bestuderen en deze kunnen beoordelen op kwaliteit en betrouwbaarheid.
• Kritisch kunnen reflecteren op kennis en inzichten neergelegd in vakwetenschappelijke literatuur.
• Zelfstandig een heldere en beargumenteerde probleemstelling kunnen formuleren en deze kunnen herleiden tot overzichtelijke en hanteerbare deelproblemen.
• Onder supervisie een onderzoeksproject kunnen opzetten, uitvoeren en op zijn merites beoordelen.
• Onderzoeksresultaten helder en beargumenteerd uiteen kunnen zetten in een mondeling en schriftelijk verslag dat voldoet aan de criteria die het vakgebied daaraan stelt.

Vanzelfsprekend is het een en ander nog verder in te vullen voor specifieke vakgebieden — dus ook voor de oude geschiedenis. Hieronder zal telkens in algemene termen worden gesproken, maar zal tevens worden ingezoomed op de vakspecifieke vaardigheden.

Opbouw: zeven hoofdstukken
Het materiaal op deze site is in zeven hoofdstukken ingedeeld. Hier volgt een zeer korte omschrijving van de inhoud van deze hoofdstukken (zie verder de inleiding van ieder hoofdstuk afzonderlijk):

• De Inleiding is de pagina die u momenteel leest 
• Opzet is gewijd aan het opzetten van een onderzoek: wat wilt u onderzoeken, waarom, en hoe denkt u dat te gaan aanvatten?
• Heuristiek beschrijft langs welke wegen u aan het materiaal komt dat u nodig heeft om een antwoord te formuleren op de vragen die u wilt gaan beantwoorden.
• Analyse behandelt verschillende manieren om in het verzamelde materiaal bepaalde patronen te ontdekken.
• Schrijven geeft hulp bij de inzet van stilistische en retorische middelen teneinde uw vragen en antwoorden op een aansprekende en overtuigende manier te structureren.
• Presentatie geeft een overzicht van de conventies van de geschreven tekst en van effectieve wijzen van mondelinge presentatie.
• De Checklist vat de belangrijkste punten uit de voorgaande hoofdstukken samen in de vorm van, inderdaad, een checklist die u kunt gebruiken om uw eigen werk te controleren.

De volgorde van bestudering
De volgorde waarin de hoofdstukken hierboven en in de inhoudsopgaven gepresenteerd staan, lijkt de logische volgorde waarin u uw onderzoek uitvoert: 1) u bepaalt wat u wilt gaan doen: Opzet; 2) u voert in een aantal stappen het voorgenomen onderzoek uit: Heuristiek en Analyse; 3) u doet verslag van de resultaten: Schrijven en Presentatie. Grosso modo is dat wel juist, maar toch is het in de praktijk zo simpel niet, want wie iets onderzoekt gaat zelden of nooit in één keer die drie fasen, of vijf hoofdstuks, langs. We doen soms stappen terug en beginnen van daar af weer opnieuw. Het is niet voor niets dat we de hoofdstukken en hun onderdelen niet genummerd hebben.
De meeste fasen kunnen dus meer dan éénmaal voorkomen. Weliswaar moet u altijd vanuit een bepaalde vraag werken (anders weet u immers helemaal niet waar u zou moeten beginnen), maar iets onderzoeken is een cyclisch proces. Bij het verzamelen van het materiaal kan het u al snel duidelijk worden, dat de onderzoeksvragen, of zelfs de overkoepelende vraagstelling, bijstelling behoeven; bij het analyseren of zelfs bij het schrijven kan blijken dat er nog aanvullend materiaal verzameld moet gaan worden; enzovoort. Een eerste vraag formuleren is het beginpunt, en de uiteindelijke resultaten vormgeven is het eindpunt, maar daarbinnen kunnen meerdere cycli doorlopen worden. Dat betekent dat u het hier aangeboden materiaal niet alleen lineair kunt doornemen, maar er ook naar behoefte gebruik van kunt maken. U kunt een eigen parcours door de stof uitzetten (bijvoorbeeld de vijf hoofdstukken in de boven gegeven ‘standaard volgorde’: de button "Volgende onderdeel" onderaan elke pagina helpt u hierbij), maar u kunt het materiaal ook als naslagwerk gebruiken (op verschillende niveaus: "laat ik nog eens alles over het annoteren bekijken", of: "hoort bij Italiaanse namen het voorvoegsel bij de achternaam?").

Links naar andere relevante sites
Er zijn twee uitvoerige, universitaire schrijfcentra on line:

• Noordster van de Rijksuniversiteit Groningen.
• World Wide Writing van de Radboud Universiteit, Nijmegen, en de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen, met ondersteuning van SURF.

Beide centra hebben veel te bieden omtrent het schrijfproces; veel minder over de andere fasen van het onderzoek (die ons inziens nauw met het schrijfproces samenhangen) – alleen Noordster besteedt aandacht aan het thema vraagstelling. Wat beide sites, en zeker World Wide Writing, in ruime mate bieden, in tegenstelling tot Oude Geschiedenis: Handleiding bij oudhistorisch onderzoek, is aandacht voor verschillende genres en de eisen gesteld aan en de conventies van die genres. Hier gaat het daarentegen over een enkel genre: de wetenschappelijke tekst, en dan met name werkstukken en scripties in de BA- en MA-fase van de studie.
World Wide Writing is internationaler dan enig ander schrijfcentrum: het biedt de keuze uit vijf talen: Nederlands, Engels, Spaans, Duits en Frans.
Over het geheel bezien lijkt Noordster, voor wie zich tot het Nederlands beperkt, de meest bruikbare, en zeker de meest overzichtelijke van de twee sites. Noordster biedt behalve velerlei over het schrijfproces, ook veel informatie over mondeling presenteren, en een fraai overzicht van literatuur en van links naar allerhande schrijf- en taalsites, dusdanig uitgebreid dat het onzin zou zijn dat hier nog eens over te doen. Zie Noordster: Literatuur en bronnen, alfabetisch en thematisch, en Noordster: Links.

Hier nog drie Leidse links:

• De Leidse studentenpsychologen bieden goede schrijftips en adviezen inzake spreken in het openbaar.
• Het scriptie-atelier van Pedagogiek heeft enkele nuttige links (maar geen verder materiaal).
• Praktijkstudies Letteren heeft een set links inzake studievaardigheden in het algemeen.

En tenslotte een zeer beperkte selectie uit de veelheid van "wel bruikbare" websites:

• Scriptie.nl: een algemene site, teleurstellend, maar wel met de volledige tekst van Warna Oosterbaan, Het schrijven van een leesbare scriptie, een uitgave van de NRC.
• Landelijk Overleg Studievaardigheden: een site met van alles en nog wat, degelijk en betrouwbaar.
• Ivlos: de site van het Interfacultair Instituut voor Lerarenopleiding, Onderwijsontwikkeling en Studievaardigheden van de Universiteit Utrecht, met uitgebreide publicatielijsten en met de nodige informatie over hun on-line scriptiecursus PreScriptum, helaas niet vrij beschikbaar (er is wel een demo). Ook enkele nuttige links.

Een algemene waarschuwing hierbij: op alle bovenstaande sites is niet iedere link up-to-date, en niet iedere link wijst de kortste weg naar het doel. Dus enig doorzettingsvermogen en improvisatietalent is vereist.