BITTERZOETE EROS

SEKSUALITEIT IN DE ANTIEKE WERELD

BA2 werkcollege

cursuscode: GB2WOGB

collegejaar 2009-2010

 


Onderwerpsuggesties

Historiografisch: hoe is er met het onderwerp seksualiteit in de oudheid (of bepaalde deelonderwerpen) in de wetenschappelijke literatuur omgesprongen? Het betreft hier vanzelfsprekend een onderwerp waarbij tijd en culturele achtergrond enzovoort een zeer grote invloed hebben: preutsheid, en de tegenhanger 'prurience' (geen goed Nederlands woord), 'vrouwenstrijd', homo-emancipatie, enzovoort: je ziet er de sporen van terug in het wetenschappelijk betoog en debat.

Bronnen: iedereen gebruikt, meer direct of indirect, bronnenmateriaal. Maar we kunnen ook dat materiaal zelf pakken, en dan met name de vraag stellen of bepaalde teksten of afbeeldingen die we seksueel, erotisch, pornografisch achten, of in ieder geval vaak zo beschouwd zijn, dat ook feitelijk zijn. Waar hebben we eigenlijk mee te maken? Sommige teksten of afbeeldingen zullen zeker bedoeld zijn om seksueel gedrag te documenteren of om daar over te fantaseren; maar andere horen misschien in een heel andere context thuis, religieus bijvoorbeeld. Horen die dan bij ons bronnenmateriaal of niet?

Vocabulaire: specifieke woorden of specifieke elementen van een beeldtaal (het 'vocabulaire' van onze afbeeldingen) kunnen nader bekeken worden teneinde hun betekenis te achterhalen. Een simpele vertaling volstaat lang niet altijd. Welke zijn de associaties die een antiek lezer/toehoorder/beschouwer had?

Antieke opvattingen: wat dacht men over liefde, seksuele relaties, seksuele gedragingen van velerlei aard -- afzonderlijk en/of in samenhang met elkaar? Prostitutie, homoseksualiteit, huwelijkstrouw en -ontrouw enzovoort: wat waren de waarden en normen, wat de wetten? Interessant in dit verband zijn natuurlijk veranderingen in de tijd, met name ook wanneer christenen hun specifieke opvattingen over lichamelijkheid in het spel brengen. Idealen, vooroordelen, enzovoort, zijn natuurlijk prima terug te vinden in de literatuur: romantische verhalen, schimpgedichten, noem maar op: het laat allemaal iets zien van de vigerende opvattingen.

Antieke gedragingen: wat was de seksuele praktijk van de antieke wereld? Hier kunnen vele subthema's onder geschaard worden: van seks binnen het huwelijk en voortplantingsgericht tot en met allerlei seksuele curiositeiten. Sommige zaken hebben natuurlijk sterker de aandacht getrokken in de literatuur dan andere: met name de homoseksualiteit (in de vorm van pederastie) heeft de wetenschappers erg beziggehouden. Geslachtsgemeenschap kan leiden tot zwangerschap: ook in de oudheid probeerde men dit door middel van anticonceptie te voorkomen (wat niet altijd met succes bekroond werd, en zo komt dan abortus binnen ons gezichtsveld). Seksueel geweld is een thema dat 'de praktijk' op nogal rauwe wijze laat zien.

Medische invalshoek: er zijn dingen die een normaal seksueel leven bedreigen: geslachtsziekten en een reeks van storingen, van impotentie tot allerlei gynaecologische problemen, waaronder geboorteschade zeker belangrijk was. Voor de oudheid is dit een weinig onderzocht gebied. Iets anders is wat medici in de oudheid over seksualiteit theoretiseerden. Meer farmaceutisch getint is de kwestie van de aphrodisiaca: middeltjes om de potentie te verhogen enzovoort. In het verlengde liggen dan weer meer demografische vragen: leeftijd bij eerste menstruatie, huwelijk, kindertal, menopauze enzovoort. 

Religie, magie: alles in de wereld van de oudheid is ingebed in religie. Logischerwijs vinden we ook tussen de seksualiteit en religie velerlei verbanden. Religie kan een manier zijn om een normaal seksueel leven veilig te stellen: de goden moeten daar de voorwaarden  voor scheppen. Seksualiteit heeft een plaats in religieus ritueel: er is naaktheid, seksuele symboliek, 'heilige huwelijken' (maar het fenomeen tempelprostitutie is zeer omstreden), aischrologie (op rituele wijze bezigen van schuttingtaal). Sommigen willen dat de bovennatuur heel direct een handje helpt: daartoe wordt liefdesmagie, vaak zou je ook kunnen zeggen: seksmagie, ingezet. Ook hier duiken weer de aphrodisiaca op.



Comments on the website to: F.G. Naerebout